Ο εστεμμένος φιλόσοφος

Posted: Μαρτίου 14, 2011 in ΙΣΤΟΡΙΑ
Ετικέτες: , , ,

Από τον Philippus Claudius

Ο Ιουλιανός υπήρξε Αυτοκράτορας του Βυζαντίου από το 361 έως το 363 μ.Χ. Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε από τον Σκύθη Μαρδόνιο, ο οποίος εμφύσησε στον νεαρό Ιουλιανό την αγάπη για την Αρχαία Ελλάδα. Στη συνέχεια εκπαιδεύτηκε από σοφιστές, παγανιστές και νεοπλατωνικούς φιλοσόφους. Την εποχή αυτή χρονολογείται και η οριστική απομάκρυνσή του από τον Χριστιανισμό. Στις «Επιστολές» του προς τον Λιβάνιο αναφέρει ότι καθοριστικός παράγοντας για τη μεταστροφή του ήταν ο θρησκευτικός φανατισμός του εξαδέλφου του αυτοκράτορα και η ανάγνωση των Ομηρικών Επών. «Σε μας ανήκουν η ευγλωττία και οι τέχνες της Ελλάδας και η λατρεία των Θεών της. Σε σας ανήκει η αμάθεια, το να είστε αγροίκοι και τίποτα αλλο. Αυτή είναι η σοφία σας» έλεγε.

Το Δεκέμβρη του 361 ο Ιουλιανός εισέρχεται θριαμβευτικά στην Κωνσταντινούπολη και αναγορεύεται αυτοκράτωρ. Βασικοί στόχοι της πολιτικής του: η ριζική αναδιάρθρωση της διοικητικής μηχανής, η θρησκευτική και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και η εξουδετέρωση του περσικού κινδύνου. Το 362 με διάταγμά του αποκαθιστά την Εθνική θρησκεία, καθιερώνοντας την αρχή της ανεξιθρησκίας. Οι κλεισμένοι αρχαίοι ναοί ανοίχθηκαν και η εκκλησιαστική περιουσία δόθηκε στους δικαιούχους της. Οι χριστιανοί απομακρύνθηκαν από τα υψηλά πολιτικά και στρατιωτικά αξιώματα, ενώ αποκλείστηκαν ως δάσκαλοι από τα σχολεία της Αυτοκρατορίας.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Βλάση Φειδά, η ενοθεϊστική θρησκειακή σύνθεση του Ιουλιανού είχε θεό μιθραϊκό, θεολογία νεοπλατωνική και οργάνωση χριστιανική, ενώ διατήρησε πολλά στοιχεία του ειδωλολατρικού πανθέου. Ο βασιλεύς Ήλιος ήταν ο υπέρτατος θεός, η ελληνική φιλοσοφία ήταν η πνευματική υποδομή της νέας θρησκείας και η ειδωλολατρική λατρεία η μόνη παραδεκτή για τη διάπλαση των ηθών, ενώ για το ιερατείο επεφύλασσε τελετουργικά και διδακτικά καθήκοντα. Ωστόσο, ο Ιουλιανός είχε βαθιά γνώση του χριστιανισμού και μεγάλο θαυμασμό για την κοινωνική του αλληλεγγύη.

Ο ενθουσιασμός, όμως, του Ιουλιανού για την ειδωλολατρία αποδείχθηκε ανεδαφικός, καθώς η χριστιανισμός είχε αποκτήσει βαθιές ρίζες στην Αυτοκρατορία. Χαρακτηριστικός είναι ο χρησμός που φαίνεται να του έδωσαν το Μαντείο των Δελφών: «Πείτε στο Βασιλιά, ότι έπεσε στο χώμα ο δαίδαλος, και ο Απόλλων δεν έχει πλέον ναό, ούτε η Πυθία δάφνη, ούτε μιλάει η Κασταλία πηγή, χάθηκε το νερό που μιλούσε». Μια φράση που φανερώνει πασίδηλα το τέλος μιας εποχής. Ο ίδιος ο Ιουλιανός απέκτησε σαφέστερη αντίληψη όταν αποδοκιμάστηκε και λοιδωρήθηκε στην Αντιόχεια, θέλοντας να επαναφέρει τη λατρεία του θεού Απόλλωνα σ’ ένα εγκαταλειμμένο ναό στα περίχωρα της πόλης. Την ημέρα της τελετής μόνο ο ίδιος, ο ιερέας του ναού και μια χήνα έδωσαν το «παρών», όπως αναφέρει ο Ιουλιανός σ’ ένα σύγγραμμά του.

Κατά την παραμονή του στην Αντιόχεια εξεστράτευσε εναντίον των Περσών, που με τον αρχηγό τους Σαπώρη Β’ παρενοχλούσαν με τις επιδρομές τα ανατολικά σύνορα της αυτοκρατορίας. Στις 26 ιουνίου 363 πληγώθηκε από δόρυ στο συκώτι κατά τη διάρκεια αψιμαχιών με περσικές δυνάμεις. Τις τελευταίες ώρες της ζωής του τις πέρασε στη σκηνή του, συζητώντας με φιλοσόφους για την αθανασία της ψυχής. Ο Ιουλιανός ξεψύχησε στα 33 του με τη φράση «Νενίκηκάς με, Ναζωραίε», αναγνωρίζοντας το μάταιο της προσπάθειάς του για την αναβίωση της αρχαίας θρησκείας. Πάντως, η φράση του αυτή αμφισβητείται ιστορικά.

Τι ήταν λοιπόν ο Ιουλιανός; Ήταν ο Αποστάτης και Παραβάτης όπως χαρακτηρίστηκε ή μάλλον στιγματίστηκε με το προσωνύμιο αυτό; Κατά τη γνώμη μου, ο Ιουλιανός ήταν ένας ρομαντικός άνθρωπος, πλήρως επηρεασμένος από τα ιδεώδη της αρχαίας Ελλάδας ο οποίος είχε την ατυχία να γεννηθεί τη λάθος εποχή. Προσπάθησε να αναστήσει κάτι που έπνεε τα λοίσθια και να γκρεμίσει κάτι που αναπτυσσόταν απίστευτα ραγδαία και είχε ριζώσει πλέον στη συνείδηση του λαού. Θα πρότεινα τα ελληνικά ιστορικά εγχειρίδια να τον μετονομάσουν σε Ιουλιανό τον Ονειροπόλο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s